φιλοσοφική σχολή - προγράμματα σπουδών 2010 - 2011

ο φιλόλογος Ιωάννης Συκουτρής Βιογραφικά


τα σχήματα λόγου:(177-184):
http://www.pi-schools.gr/books/gymnasio/syntaktiko_arx_a_b_c/177_184.pdf

ΛΕΞΙΚΟ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ :
Εξώφυλλο Λεξικού Αρχαίων Γυμνασίου

α-ε, επιστήμη - οψωνέω, π-ώστε


Αρχικοί χρόνοι ρημάτων

ετυμολογικό λεξικο χρηστικών λέξεων

Το πιο έγκυρο λεξικό αρχαίων, παγκοσμίως:LSJ= Λίντελ -Σκοτ


η δομή του Μαντίθεου

Διάλογος για τον "Υπέρ Μαντιθέου" λόγο του Λυσία:


Α: ΠΑΡΑΘΕΜΑΤΑ που εμπλουτίζουν την οπτική μας, στηρίζουν και επεκτείνουν τη συζήτηση στην τάξη: γενικότερα:

Αρχαιογνωσια και Αρχαιογλωσσία στη Μέση Εκπαίδευση - φιλόλογος Λάμπρος Πόλκας




Στο παρακάτω άρθρο του Ευάγγελου Αλεξίου , που γίνεται μια συνολική αποτίμηση του Μαντίθεου , προσέξτε στις σελίδες 38 και 39 τα σχόλια για τις λέξεις "φιλοτίμως"

και "κοσμίως" και βέβαια όλο το σκεπτικό είναι επαρκές και καλογραμμένο.

Αριστερά στο κάτω μέρος του εγγράφου θα βρείτε το κουμπί full, για άνετη ανάγνωση


Πατήστε την υπερσύνδεση:






Τι είναι λοπόν ο Μαντίθεος;

Θύμα των αχρείων συκοφαντών ή ένα "παιδί της εποχής του", που στιλβώνει το δημοκρατικό του προφίλ με συνέπεια και φιλοτιμία, μεταλλάσοντας τα παλιά ολιγαρχικά κατάλοιπα στο ήθος και την ιστορία του, σε ζήλο και πατριωτισμό, απολύτως συγχρονισμένος, (και γι αυτό κλείνει το μάτι με αθωότητα και ειλικρίνεια στους ακροατές του βουλευτές ) με τη μετάλλαξη των νοοτροπιών και της ίδιας της αθηναϊκής δημοκρατίας στην πόλη του;
(4ος αιώνας κρίση της πόλης κράτους)

Και χρησιμοποιώντας για έμφαση έναν αναχρονισμό , ο Μαντίθεος , "ένα καλό παιδί" σε μία πόλη κράτος, που γίνεται όλο και πιο εσωστρεφές και κλειστό, και προβάλλει σαν υποκατάστατο των παλιών δημοκρατικών αρετών , που είχαν γεννήσει τύπους σαν το Θρασύβουλο τον Στειρέα, την ηθικολογία και τη νομιμοφροσύνη στο "καθεστώς" . Θυμίζουμε την αμνηστία μετά την πτώση των 30 τυράννων, που συνοδεύτηκε και από μια ευεξήγητη τάση αμνησίας, την καταδίκη του Σωκράτη το 399, και το νοικοκυρίστικο και συνετό τρόπο διακυβέρνησης του Εύβουλου αργότερα με όλη την εσωστρεφή πολιτική του, που θα πλαισιώσει το είδος της Αθηναϊκής δημοκρατίας που δυσκολεύεται να αφυπνίσει ο Δημοσθένης. .

Ένας σύγχρονος Άδωνις, π.χ., (ο γνωστός βουλευτής) στον τρόπο που προβάλλει τις καλές του προθέσεις και το ζήλο του για προσφορά στην πατρίδα.
Ένας αριστοκρατικός που δεν επικαλείται πια, σαν ιδανικό του , το "παλαιο καθεστώς' , πριν τις μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη, όπως οι αριστοκρατικοί της εποχής του Περικλή και των κρυφών "αριστοκρατικών εταιρειών" , ( ολιγαρχικές σφηκοφωλιές και κέντρα συνομωσίας της εποχής της ακμής της αθηναίκής δημοκρατίας ) αλλά αντιμετωπίζει σχεδόν με ιεροπρέπεια την ίδια την εποχή της δημοκρατικής ακμής της Αθήνας, που κατά κάποιο τρόπο έτσι αδρανοποιείται και ηθικοποιείται..



Καταθέτω ανωτέρω ένα σκεπτικό που πολλές φορές έχω θίξει σε συζητήσεις με τους μαθητές μου προσπαθώντας να ενισχύσω την κατανόηση του είδους της ηθοποίας που ασκεί στο λόγο αυτό ο Λυσίας και που κινδυνεύει πολλές φορές να θεωρηθεί ότι περιορίζεται στην έκθεση των προτερημάτων του Μαντίθεου, καθ΄υπερβολή, χωρίς να τονίζεται η πλάγια και επιδέξια προσπάθειά του να αμβλύνει συγκεκριμένα αγκάθια και αμφιλεγόμενα της συμπεριφοράς του και των πεποιθήσεών του, στην ταραγμένη περίοδο των τριάκοντα τυράννων, και που ίσως ακόμη ενοχλούν μια μερίδα των δημοκρατικών , "των εκ Πειραιώς" κυρίως.

(Ακόμα και αναφορές που σήμερα ακούγονται ηθικολογικές, "δεν χάνω τον καιρό μου τριγυρνώντας στην αγορά" , σε κακόφημα κατ΄αυτόν στέκια , " δεν είμαι σαν κάποιους άλλους νέους, " ήταν μάλλον από παλιά, μια ματιά των ολιγαρχικών που, κατακρίνοντας τους πιο ελευθέριους τρόπους της Αθήνας, έκρυβαν πίσω από την ηθική αυστηρότητα τον φιλολακωνισμό τους. Τώρα όμως, την εποχή του Μαντίθεου, ίσως αυτή η επίκληση στην ηθική να ακούγόταν πιο ανεκτά και να λαμβανόταν σοβαρά υπόψη στην προσπάθεια ανόρθωσης της Αθήνας. Άλλωστε ο Σωκράτης υπήρξε ένας άνθρωπος της αγοράς (και των συμποσίων) , κατεξοχήν χώρων ανταλλαγής και διαλόγου, που κάποιοι όμως ανέκαθεν αντιμετώπιζαν επικριτικά . (καταδίκη του Αλκιβιάδη κ.λ.π.)
(Θυμίζω ότι ο λόγος χρονολογείται μεταξύ του 392 - 389 π.Χ. και ο Σωκράτης καταδικάζεται το 399 π.Χ, με την κατηγορία ότι διαφθείρει τους νέους κ.λ.π.)


Υποψιάζομαι λοιπόν ότι η εποχή αλλάζει και τότε, ΄"δίχως να κοιτάζει τη μελαγχολία" κάποιων παλαιού τύπου δημοκρατικών, που αντιστέκονται στην πίεση για γενικευμένη αμνησία των ενόχων και ενοχών της εποχής της ήττας , και της επιβολής του καθεστώτος των τριάκοντα. Ο Μαντίθεος , και ο Λυσίας, σκιαγραφεί έναν φιλότιμο και αξιόλογο νέο, που πολλοί, και από τους βουλευτές κριτές του, ήδη, αντιμετωπίζουν χαμογελαστά και καλόβολα, και με συμπάθεια, για την υπερβάλλουσα ευαισθησία του να ξεσκονίσει από πάνω του και την παραμικρή ολιγαρχική σκονίτσα που πια , μάλλον, δεν ενοχοποιεί κανένα. Έναν "ζωηρό και αυθόρμητο " νέο που κατά κάποιο τρόπο συνεχώς "δοκιμάζει" τις αντοχές, και τις πλειοψηφίες του ακροατηρίου του, με την αμφισημία των επιχειρημάτων του. Πόσοι άραγε από τους βουλευτές που τον ακουν ανήκουν σε μια μερίδα ανθρώπων που θα ένοιωθε έστω και ελαφρά αντιπάθεια για αυτό το προφιλ του υποψήφιου βουλευτή; Πόσοι θα προσπαθήσουν να κλείσουν το δρόμο σε μια τέτοια μεταστροφή της δημοκρατίας; 'Ισως και να αντιμετωπίζονταν καχύποπτα. Ίσως ακριβώς κάτι τέτοιοι δημοκρατικοί να ήταν οι τόσο αριστοτεχνικά χρωματισμένοι ως κακοήθεις, φαύλοι, κατήγοροί του. Σχεδόν συκοφάντες. 'Αλλωστε η συμμετοχή στούς δημοκρατικούς θεσμούς, τόσο αμφιλεγόμενους άλλωστε και τόσο ανυπόφορους για τους παλιούς ολιγαρχικούς, μεταστρέφεται σε στρατιωτικά κατορθώματα και ο συμπολίτης σε συμπολεμιστή. Η αναζήτηση αρχηγού και η υπακοή είναι πλέον κοντά.
Και ίσως υπάρχει μια αδιόρατη, λεπτή λεπτότατη ειρωνεία στον τρόπο που ο Λυσίας με το γνωστό παρελθόν του και τα βιώματά του αθωώνει πανηγυρικά αυτόν τον καινούργιο τύπο νεαρού άνδρα που προκύπτει μέσα από τις τραγικές περιπέτειες πόλης και ανθρώπων, στην αυγή μιας καινούριας εποχής και τον αφήνει εκεί , (ίσως υπό τη συνοδεία μιας έντονα ρυθμικής πιανιστικής φράσης τζαζ, που μας παρασέρνει χαρούμενα, δυναμικά , κατανεύοντας θετικά, στη συνέχεια ρυθμού και ζωής) έτοιμο σχεδόν για τον ατομικισμό του 4ου και λοιπων ελληνιστικών αιώνων, προάγγελο μιας σχεδόν δημοσιουπαλληλικής νοοτροπίας και νομιμοφροσύνης στο κράτος πια, και όχι στο εύθραυστο συλλογικό μόρφωμα που ακόμα ίσχυε τον 5ο αιώνα.


Θα ήταν ενδιαφέρον ένας διάλογος πάνω σε αυτούς τους συσχετισμούς και τον τρόπο αντίληψης , και η σελίδα είναι ανοιχτή σε συμμετοχές.






ΑΣΚΗΣΗ ΓΙΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΠΡΟΟΙΜΙΩΝ:

Για να κάνετε την άσκηση με τα προοίμια του "Υπέρ Αδυνάτου" και του "Κατά Ερατοσθένους" λόγου του Λυσία προσέξτε ότι στον λόγο "Υπερ Αδυνάτου"
το προοίμιο είναι οι παράγραφοι 1-3, και στον Κατά Ερατοσθένους 1-3 επίσης

Η ερώτηση: Ποια από τα μέρη ενός τυπικού προοίμιου ρητορικού λόγου αναγνωρίζετε στα προοίμια αυτών των δύο λόγων του Λυσία ή άλλου ρητορικού λόγου που θα επιλέξετε εσείς; (από αυτούς που περιέχονται στον κατάλογο της Πύλης για την Ελληνική Γλώσσα)

Επιλέξτε το λόγο που θέλετε από την ιστοσελίδα Πύλη της Ελληνικής Γλώσσας και εργαστείτε με τη μετάφραση. (κουμπί δεξιά - επάνω στη σελίδα με το κάθε κείμενο "εμφάνιση μετάφρασης")




Ελένης Εγκώμιον,του Γοργία (πρωτότυπο και μτφ)


Κατάλογος Κειμένων Πύλη Ελληνικής Γλώσσας





Υπέρ Μαντιθέου: (πρωτότυπο και μετάφραση)
Δύο μεταφράσεις για να έχουμε έναν προσανατολισμό. Επιχειρούμε τη δική μας.
Η μετάφραση Ράπτη είναι πιο κοντά μας γλωσσικά, η μετάφραση Τζουμελέα είναι πιο κοντά στο κείμενο.
Η δική σας θα αποδώσει τελικά το λόγο και την προσωπικότητα του "νεαρού" Μαντίθεου;





Παραθέτω μια υπερσύνδεση (link) που είναι πολύ βοηθητική για τη λεπτομερειακή ανάλυση των ρητορικών κειμένων, που θα κάνουμε φέτος. (Μετάφραση -Σχόλια Βολανάκη)
Μετάφραση και σχόλια σε pdf








και ως επέκταση της συζήτησης στη τάξη για τους σοφιστές και τη ρητορική παραθέτω μια πολύ περιεκτική και διαφωτιστική παρουσίαση βιβλίου - άρθρου σε εφημερίδα με τίτλο:

"η άρση της αντιπαλότητας ρητορικής -φιλοσοφίας"






Ένας σύγχρονος ρητορικός λόγος :Τα σχολεία μας σκοτώνουν τη δημιουργικότητα; από τον Sir Ken Robinson**